Hyperobjecten (Timothy Morton)
Hyperobjecten (HO) zijn niet te beschrijven of te behandelen als stoelen, potten en pannen of kamerplanten. Wiskundige of natuurkundige benaderingen zullen in het geval van HO altijd tekort schieten. Dit heeft te maken met het feit dat de observator (wij) en het HO elkaar op macroniveau wederzijds beïnvloeden. Dit gebeurt trouwens ook op subatomair niveau. Vandaar de Morton herhaaldelijk voorbeelden aanhaalt uit de kwantummechanica. Die wetenschappelijke tak van sport kan inderdaad goed gebruikt worden om de vreemde aspecten van hyperobjecten te illustreren. De ongrijpbaarheid van hyperobjecten is even vreemd als de principes van non-lokaliteit en asymmetrie in de subatomaire wereld. Het bestaan van deeltjes (materie) blijkt afhankelijk te zijn van onze manier van meten/waarnemen. Soms gedraagt een foton zich als een deeltje, soms als een golf. Ook Eigenschappen (qualia) van deeltjes zijn er alleen bij de gratie van waarneming, ervaring (experiment) en bewustwording Voorbeeld: als de elektronen van een elektronenpaar gaat scheiden, is de spin (draairichting) van het ene elektron pas bekend als het andere wordt wordt gemeten/ervaren. Hiermee komt het hele materialistische wereldbeeld met een van ons onafhankelijke werkelijkheid op zijn kop te staan. Het fysisisme blijkt volkomen onhoudbaar.
Morton karakteriseert de hyperobjecten met behulp van vijf eigenschappen: ze zijn kleverig (viscositeit), niet te lokaliseren, gefaseerd, golvend in de tijd (temporale indulatie) en interobjectief. Dit vereist uiteraard nadere uitleg.
Hyperobjecten hebben een dermate grote omvang in tijd en ruimte dat je ze niet kunt behandelen als de gebruiksvoorwerpen in het dagelijkse leven, maar ze maken wel onlosmakelijk deel uit van de werkelijkheid. Het web van de werkelijkheid waar we ons in bevinden bevat talloze bekende en minder bekende (hyper)objecten.
1. Het grote web of netwerk van gebeurtenissen en objecten zit aan ons (en andere entiteiten) vastgekleefd.
2. Veranderingen zijn slechts ten dele (in fasen) waarneembaar en afhankelijk van tijd en plaats; ze manifesteren zich dan wel en dan weer niet, heftig of zwak.
Hyperobjecten stijgen boven ‘normale’ objecten uit, maar we moeten er geen metafysische betekenis achter zoeken. Er bestaat ook geen metataal om ze te beschrijven. Ze zijn ‘echt echt in een vreemde vreemdheid’, zou Morton zeggen. Tussen (inter) de objecten, die ieder hun eigen deuntje spelen, vinden gebeurtenissen plaats waar wij dan – als object ‘mens’ – op af proberen te stemmen. Maar misschien vindt het omgekeerde ook plaats en worden wij in die interobjectiviteit gestemd (getuned) door hyperobjecten.
Het hyperobject ‘Corona/Covid19’ is hiervoor in alle opzichten illustratief. Je kunt er feitelijk niet omheen en bovendien maak je er altijd ook deel van uit, want het virus zal nooit meer verdwijnen. Het beïnvloedt de economie, de gezondheidszorg, de politiek en ons hele dagelijkse leven, zonder dat iemand werkelijk grip op de zaak krijgt. Ook als wetenschapper (viroloog, immunoloog of arts) wordt je beïnvloed (gecorrumpeerd) door politieke druk en door de financiers van onderzoeken die worden gedaan.
3. Wat bedoeld wordt met ‘golvend in de tijd’ (temporal indulation) en fasering is in het geval van het HO ‘Corona’ goed voor iedere leek te begrijpen. Niemand kan aangeven waar het virus precies is wanneer of hoe het ontstaat of verdwijnt. Sterker nog het verdwijnt nooit; griepgolven zullen er altijd zijn. Ze zullen, zolang er mensen zijn, gefaseerd opduiken in meer of minder heftige gedaanten.
4. Het begrip nonlokaliteit wordt eveneens duidelijk: het virus is noch in tijd, noch in plaats te lokaliseren. Er kan onafhankelijk van de onderlinge afstand interactie plaatsvinden.
5. Het HO ‘Corona’ is interobjectief: het beïnvloedt andere hyperobjecten zoals hongersnood, de (toekomstige) psychische gesteldheid van mensen, de sociale omgang, het onderwijs, het immuunsysteem, enz.
Politici hebben werkelijk geen flauw idee welke uitwerking hun maatregelen in de toekomst zullen hebben. Ze zitten zelf gekleefd aan allerlei hyperobjecten, zoals: partijbelang, de economische situatie en verschillende financiële belangen.