(In)tolerantie en het wokeïsme

Žižek (1949) is geen voorstander van strategische compromissen of politieke correctheid. In zijn boeken schuwt hij de confrontatie met het (filosofisch) establishment niet. Zo ziet hij de cultuur van de meeste vluchtelingen als pertinent onvergelijkbaar met de Westerse ideeën omtrent mensenrechten. Tolerantie werkt simpelweg niet. Kijk naar recente misdragingen (en ideeën) van moslimfundamentalisten ten aanzien van homo’s en vrouwen en de reactie van de Franse politie naar aanleiding van een boerka op het strand. Wees eerlijk en accepteer dat de opvattingen niet te verenigen zijn! Dus draai er niet omheen uit vrees om islamofoob of eurocentrist genoemd te worden. En bedrijf ook geen doofpot-politiek. Door niet te durven spreken over de wandaden van Pakistani in Rotterdam (tussen 1994 en 2014), van problemen met Marokkanen in azc’s, of Noord-Afrikanen in Keulen (in 2016) ben je eigenlijk zelf racist omdat, zo stelt psychoanalyticus Žižek, "je ze dan behandelt als moreel inferieur ten opzichte van de ‘normale’ menselijke standaarden".
Zizek over vluchtelingen, conservatisme en culturele verschillen

Recent heeft Žižek zich uiterst kritisch uitgelaten over 'woke'-links en de cancelcultuur (Ethics on the Rocks, 2022). Hij laat zien dat de 'new woke order' leidt tot absurde situaties. Er is een paradox in de manier waarop ʻwoke non-binary fluidityʼ samenvalt met intolerantie en uitsluiting. In Parijs bespreekt de prestigieuze École Normale Supérieure nu een voorstel om gangen in studentenflats in te richten die uitsluitend bestemd zijn voor personen die gemengd/divers (mixité choisie) als hun seksuele identiteit hebben gekozen, teneinde cisgender-mannen uit te sluiten. De voorgestelde regels zijn streng: wie niet aan de criteria voldoet, mag niet eens een voet in deze gangen zetten. En natuurlijk openen dergelijke regels de weg naar nog strengere beperkingen. Als bijvoorbeeld genoeg individudentiteit in nog engere termen definiëren, zullen zij vermoedelijk hun eigen gang kunnen opeisen.
Žižek benadrukt drie kenmerken in dit idiote voorstel: het sluit alleen cisgender-mannen uit, niet cisgender-vrouwen; het is niet gebaseerd op enige objectieve indelingscriteria, maar alleen op subjectieve zelfaanduiding; en het roept op tot verdere indelingen. Dit laatste punt is cruciaal, omdat het laat zien hoe alle nadruk op plasticiteit, keuze en diversiteit uiteindelijk leidt tot wat we alleen maar een nieuwe apartheid kunnen noemen – een netwerk van vaste, geëssentialiseerde identiteiten (die zich vaak in een slachtofferrol manoeuvreren).
Onder een ʻwokeʼ regime weten we nooit of en wanneer sommigen van ons zullen worden gecancelled voor iets wat we hebben gezegd of gedaan (de criteria zijn vaag), of gewoon omdat we geboren zijn in de verboden categorie.
Woke-links is een nieuwe vorm van barbarij, en bevordert en praktiseert zelf een onderdrukkend discours. Hoewel het pleit voor pluralisme en het bevorderen van verschil, is zijn subjectieve positie van uiting – de plaats van waaruit het spreekt – meedogenloos autoritair, waarbij het geen debat duldt over pogingen om willekeurige uitsluitingen op te leggen die voorheen in een tolerante, liberale samenleving als onaanvaardbaar zouden zijn beschouwd.
De cancel-cultuur, met haar impliciete paranoia, is een wanhopige en duidelijk zelfvernietigende poging om het zeer reële geweld en de intolerantie waaronder seksuele minderheden al veel te lang te lijden hebben, te compenseren. Maar het is een terugtrekking in een cultureel fort, een pseudo-ʻveilige ruimteʼ waarvan het discursieve fanatisme de weerstand van de meerderheid ertegen alleen maar versterkt.

Voor de vertaling van het volledige artikel van Žižek, zie 'Ethiek op de klippen (vert. Menno Grootveld)

< Terug